Operacja może usunąć przyczynę problemu, ustabilizować staw lub naprawić uszkodzone tkanki. Nie oznacza to jednak, że pies od razu odzyska sprawność. Po okresie ograniczenia ruchu może mieć słabsze mięśnie, sztywność kończyny albo nadal nie obciążać jej tak, jak powinien.
Operacja to dopiero początek powrotu do sprawności
Po operacji pies potrzebuje czasu, żeby zagoiły się operowane tkanki. Ale gojenie i odzyskiwanie sprawności to nie to samo. Nawet jeśli zabieg przebiegł prawidłowo, pies może odczuwać ból, mieć obrzęk, ograniczony ruch w stawie i stopniowo tracić masę mięśniową.
Znaczenie ma również to, jak poruszał się przed operacją. Jeśli od dłuższego czasu oszczędzał kończynę, jego mięśnie i sposób obciążania łap mogły zmienić się jeszcze przed zabiegiem. Operacja nie usuwa automatycznie tych zmian.
Dlatego na rekonwalescencję warto spojrzeć szerzej niż tylko przez pryzmat kontroli rany i oczekiwania na zrost kości czy zagojenie tkanek.
Kiedy zacząć rehabilitację po operacji?
Najczęstszy błąd to myślenie, że rehabilitacja zaczyna się dopiero wtedy, gdy pies może już normalnie chodzić.
Jest odwrotnie.
Rehabilitacja powinna być dostosowana do kolejnych etapów gojenia i może rozpocząć się bardzo wcześnie po zabiegu. Nie oznacza to intensywnych ćwiczeń od pierwszego dnia. Na początku zakres możliwości jest niewielki i zależy od rodzaju operacji, stanu tkanek, bólu oraz zaleceń chirurga.
Już na tym etapie można jednak ocenić stan psa i ustalić, co jest bezpieczne: jak powinien poruszać się po domu, jak ograniczyć ryzyko przeciążenia, jak postępować z operowaną kończyną i które działania można rozpocząć.
W przypadku części pacjentów rehabilitację można rozpocząć już w pierwszych dobach po operacji. W wytycznych dotyczących psów po operacjach neurologicznych bezpieczne rozpoczęcie rehabilitacji opisywano nawet od 24 godzin po zabiegu, a w rehabilitacji ortopedycznej pierwsze działania obejmują m.in. kontrolę bólu i obrzęku, utrzymanie ruchomości oraz stopniowe przywracanie funkcji.
Nie ma więc jednego dnia, w którym każdy pies „powinien zacząć rehabilitację”. Jest natomiast dobry powód, żeby nie odkładać pierwszej oceny na później.
Dlaczego samo odpoczywanie nie wystarczy?
Po operacji odpoczynek jest potrzebny, ale jego zadaniem jest ochrona gojących się tkanek. Nie oznacza to, że unieruchomienie samo w sobie przywróci psu sprawność.
Kiedy pies przez dłuższy czas mniej używa kończyny, mięśnie tracą masę i siłę. Ograniczenie ruchu może również prowadzić do zmniejszenia zakresu ruchomości stawu. Pies zaczyna inaczej rozkładać ciężar ciała, korzystać bardziej z pozostałych kończyn i zmieniać sposób poruszania się.
To może rozpocząć się jeszcze zanim opiekun zauważy wyraźny problem.
Dlatego celem rehabilitacji nie jest po prostu „rozruszanie psa”. Chodzi o to, żeby w granicach bezpiecznych dla gojących się tkanek możliwie wcześnie zacząć odzyskiwać prawidłową funkcję.
Zakres tej pracy zmienia się wraz z postępem gojenia. Na początku może chodzić przede wszystkim o zmniejszenie bólu i obrzęku, utrzymanie ruchomości i zapobieganie nadmiernej utracie sprawności. Później coraz większe znaczenie mają odbudowa siły, koordynacji, równowagi i prawidłowego wzorca ruchu.
Co robić z psem po operacji?
To zależy przede wszystkim od tego, co zostało operowane i jak pies funkcjonuje po zabiegu.
Innego postępowania będzie wymagał pies po operacji więzadła, innego po zabiegu na rzepce czy biodrze, a jeszcze innego pies po operacji kręgosłupa. Znaczenie ma również jego stan przed operacją, wiek, masa ciała, kondycja mięśni, obecny ból i sposób poruszania się.
Dlatego gotowy zestaw ćwiczeń znaleziony w internecie nie jest dobrym zamiennikiem oceny pacjenta.
To, że dane ćwiczenie znajduje się w zaleceniach dla psów po konkretnej operacji, nie oznacza, że każdy pies po takim samym zabiegu powinien wykonywać je w tym samym momencie i w takiej samej liczbie powtórzeń.
Rehabilitacja polega na stopniowym przechodzeniu od tego, co pies może zrobić bezpiecznie teraz, do tego, czego będzie potrzebował, żeby wrócić do normalnej aktywności.
Czy rehabilitacja jest potrzebna, jeśli chirurg mówi, że operacja się udała?
Chirurg ocenia przede wszystkim wynik i bezpieczeństwo leczenia operacyjnego oraz gojenie operowanych tkanek. Rehabilitacja zajmuje się natomiast odzyskiwaniem funkcji.
Pies może mieć prawidłowo wykonaną operację, prawidłowo gojącą się ranę i jednocześnie nadal mieć zanik mięśni, ograniczenie ruchomości, ból podczas określonych czynności albo nieprawidłowe obciążanie kończyny.
Samo stwierdzenie, że „wszystko dobrze się goi”, nie oznacza więc jeszcze, że pies odzyskał sprawność.
Właśnie dlatego rehabilitacja jest elementem postępowania pooperacyjnego, a nie dodatkiem potrzebnym dopiero wtedy, gdy coś pójdzie nie tak. Przeglądy dotyczące rehabilitacji po operacjach ortopedycznych wskazują, że jej zadaniem jest m.in. ograniczenie bólu i skutków unieruchomienia oraz odzyskanie siły, koordynacji, równowagi i funkcji.
A jeśli pies po operacji prawie nie używa łapy?
To nie jest moment, żeby po prostu czekać i obserwować przez kilka tygodni.
Stopień obciążania kończyny, sposób chodzenia, zakres ruchu, ból i stan mięśni powinny być ocenione w kontekście rodzaju wykonanego zabiegu.
Czasami ograniczone używanie kończyny jest spodziewanym elementem pierwszych dni rekonwalescencji. W innych sytuacjach może oznaczać problem wymagający kontroli lekarskiej albo potrzebę odpowiedniego zmodyfikowania rehabilitacji.
Dlatego rehabilitant powinien wiedzieć, co zostało zoperowane, kiedy wykonano zabieg i jakie zalecenia otrzymał pies. Jeśli pojawia się nagłe pogorszenie, narastający ból, obrzęk, wydzielina z rany lub nagła utrata możliwości korzystania z kończyny, potrzebny jest kontakt z lekarzem prowadzącym.
Co daje wczesna rehabilitacja?
Najważniejsza korzyść nie polega na tym, że pies „ma więcej zabiegów”.
Chodzi o to, żeby nie tracić czasu, w którym można bezpiecznie pracować nad odzyskiwaniem funkcji.
W pierwszym okresie można przeciwdziałać skutkom bólu, obrzęku i ograniczenia ruchu. Następnie można stopniowo zwiększać aktywność i pracować nad mięśniami oraz prawidłowym obciążaniem kończyny. Kolejne etapy pozwalają rozwijać siłę, koordynację i wytrzymałość, aż pies będzie mógł wrócić do swojej normalnej aktywności.
Badania po różnych zabiegach pokazują korzyści z odpowiednio prowadzonej rehabilitacji, choć siła dowodów różni się między poszczególnymi operacjami i metodami. Nie oznacza to więc, że każdy pies potrzebuje identycznego programu. Oznacza natomiast, że rehabilitację należy traktować jako część procesu odzyskiwania sprawności, a nie jako opcjonalny dodatek.
Na początku najważniejsze może być ustalenie, co wolno psu robić, czego należy unikać i jak bezpiecznie rozpocząć powrót do ruchu. W zależności od potrzeb można wykorzystać również metody fizykoterapii, terapię manualną czy odpowiednio dobrane ćwiczenia.
Wraz z postępem gojenia zmieniają się cele rehabilitacji. To, co na początku ma chronić operowaną okolicę i ograniczać skutki bólu oraz bezruchu, później ustępuje miejsca coraz bardziej aktywnej pracy nad funkcją.
Dlatego rehabilitacja nie powinna być oceniana liczbą zabiegów czy urządzeń wykorzystanych podczas wizyty. Liczy się to, czy kolejne działania pomagają psu przejść do następnego etapu sprawności.
Czas powrotu do sprawności zależy od rodzaju zabiegu, stanu psa przed operacją, jego wieku i kondycji, przebiegu gojenia oraz tego, jak szybko odzyskuje prawidłową funkcję.
Nie czekaj, aż pies „sam dojdzie do siebie”
Po operacji łatwo pomyśleć: rana musi się zagoić, pies musi odpocząć, a potem zaczniemy ćwiczyć.
Tymczasem powrót do sprawności zaczyna się właśnie w okresie gojenia.
Dlatego po operacji warto jak najszybciej skonsultować psa z rehabilitantem, zamiast czekać kilka tygodni i dopiero wtedy sprawdzać, dlaczego nadal kuleje, ma słabe mięśnie albo nie chce prawidłowo obciążać operowanej kończyny.
Powrót do sprawności zaczyna się po operacji, nie po rekonwalescencji
Operacja jest ważnym etapem leczenia, ale dla psa oznacza również początek okresu, w którym trzeba odzyskać utraconą funkcję.
Rehabilitacja pozwala kontrolować ten proces: ocenić, jak pies funkcjonuje po zabiegu, dobrać działania odpowiednie do aktualnego etapu gojenia, a następnie stopniowo zwiększać wymagania.
Nie trzeba czekać, aż pies będzie zdrowy, żeby rozpocząć rehabilitację. Rehabilitacja ma pomóc mu zdrowie i sprawność odzyskać.
W Psiowo zaczynamy od oceny funkcjonalnej psa i jego aktualnych możliwości. Na tej podstawie ustalamy, co można bezpiecznie zrobić na danym etapie, nad czym trzeba pracować i jak prowadzić psa dalej, wraz z postępem gojenia.
